Als jij de afgelopen weken niet onder een steen hebt gelegen, dan weet je dat meerdere landen zwaar geteisterd worden door bosbranden. Bewoners moesten geëvacueerd worden, de natuur is verwoest, brandweerlieden raakten gewond en campinghouders en hoteleigenaren zagen hun business letterlijk en figuurlijk in rook opgaan. En juist daar zit voor ondernemers een ongemakkelijke parallel: ook binnen bedrijven zijn de eerste rooksignalen vaak al zichtbaar, maar kijken we er nogal eens van weg zolang er nog geen vlammen zijn.

Een bosbrand komt zelden helemaal uit het niets. De omstandigheden waarin een brand kan ontstaan, zijn vaak al langer aanwezig. In business is dat niet veel anders. Problemen worden zelden van de ene op de andere dag groot. De signalen waren er vaak al, alleen werden ze niet gezien, niet serieus genomen of bewust genegeerd.

Nu zou je zeggen: “Wat heeft een bosbrand nu te maken met ondernemen?” Meer dan je misschien denkt. Iedereen weet dat het risico op een bosbrand toeneemt als er lange tijd geen regen valt en de natuur kurkdroog wordt. Een brand is niet altijd te voorkomen, maar wat doe je om het risico te verkleinen en wat doe je om de gevolgen te beperken? Juist daar valt veel winst te behalen.

Bij bedrijven is het niet veel anders. Voordat problemen uit de hand lopen, zijn er vaak al rode vlaggen te zien. Maar die negeren we gemakshalve, want the show and the business must go on. Er wordt weggekeken omdat mensen niet weten wat ze moeten doen, blind gaan voor de business van dat moment of simpelweg de lieve vrede willen bewaren.

Wat ik in de praktijk als business mentor merk, is dat veel serieuze problemen van binnenuit ontstaan. Er wordt natuurlijk geen letterlijk vuur aangestoken, maar omstandigheden die uiteindelijk kunnen leiden tot een spreekwoordelijke bedrijfsbosbrand krijgen onvoldoende aandacht. We doen liever aan blussen dan aan brandpreventie.

“Je moet je dak repareren als de zon schijnt.”
— Atilay Uslu, oprichter Corendon

Ik herken daarin een aantal patronen. Medewerkers, inclusief het management, vormen soms zo’n hechte en loyale groep dat ze de vinger niet meer op de zere plek durven te leggen. Tja, want we hebben toch afgesproken dat we loyaal zijn aan elkaar en aan de business? En als die zere plek inmiddels geen zere plek meer is, maar een etterende wond, maken we hem schoon, doen er een pleister op en gaan weer verder. Alles voor het behoud van de goede sfeer en de lieve vrede.

Ook de directie ziet het vaak vanaf de zijlijn gebeuren, maar grijpt niet in. En als er uiteindelijk wordt ingegrepen, is het probleem inmiddels uitgegroeid tot een serieuze brand. Dan halen we alles uit de kast om het vuur te blussen. Zodra het sein ‘brand meester’ is gegeven, halen we opgelucht adem en gaan we weer over tot de orde van de dag. Maar is de brand dan ook echt weg?

Een angstcultuur is een andere belangrijke oorzaak waardoor een relatief beheersbaar issue kan uitgroeien tot een uit de hand gelopen bedrijfsbrand. Als medewerkers of managers hun mond niet meer durven open te doen, verdwijnen de problemen namelijk niet. Ze verdwijnen alleen uit het zicht.

Het is precies een van de redenen waarom ik in mijn keynote Ondernemen kan ook anders ondernemers en leiders uitdaag om niet alleen te kijken naar wat er goed gaat, maar juist ook naar wat ze misschien liever niet willen zien.

Iedereen die het nieuws een beetje heeft gevolgd, weet hoe lastig een bosbrand te blussen is. Als de wind verkeerd staat, kan het snel van kwaad tot erger gaan. Op de windrichting in een bos hebben we geen invloed, maar op de windrichting binnen jouw bedrijf gelukkig wel. En als jij als business owner uiteindelijk het sein ‘brand meester’ geeft, begint eigenlijk pas het echte werk.

In bossen kan vuur zich ondergronds handhaven of verplaatsen via het wortelsysteem van bomen. Aan de oppervlakte lijkt alles onder controle, terwijl onder de grond de brand gewoon verdergaat. Hoe zit dat in jouw bedrijf? Kijk jij alleen naar wat zichtbaar is of durf je ook te onderzoeken wat er onder de oppervlakte speelt?

Uiteraard ben jij die slimme en betrokken ondernemer die het beste voorheeft met zijn bedrijf en zijn mensen. Maar wat doe je nadat de brand geblust is? Welke lessen trek je eruit? Wat was in essentie de oorzaak? Ga je met vingers wijzen of durf je als ondernemer, MT of board ook de hand in eigen boezem te steken? Want uiteindelijk sta jij als ondernemer als kapitein op de brug. Je bent verantwoordelijk voor het resultaat van de business én voor het welbevinden van jouw mensen.

Mijn boodschap is: laat je niet verblinden door wat je ziet, maar kijk vooral goed naar wat je kúnt zien en misschien al veel eerder had móéten zien. Juist als de successen zich jaar na jaar aaneenrijgen, is het verdomd lastig om scherp te blijven op die ogenschijnlijk kleine details die uiteindelijk grote gevolgen kunnen hebben.

Blijf scherp. Blijf kritisch. En durf te zien wat je moet zien voordat je moet blussen wat je had kunnen voorkomen.

Over dit onderwerp heb ik ook een aflevering van Weekly Cor opgenomen: De bosbrand in business. Bekijk deze aflevering op www.cordegraag.nl.